Vergelijking van biologische vs. conventionele landbouw: Efficiënt gebruik van hulpbronnen

Op welke manieren beïnvloedt de landbouw ons milieu en ons dagelijks leven? Lees hier het inleidende bericht van deze serie. In deel 1 kwam het thema water aan bod, in deel 2 de vruchtbaarheid van de bodem, in deel 3 de biodiversiteit onder biologische & conventionele landbouwsystemen en in deel 4 een controversiële discussie over klimaatbescherming door conventionele vs. biologische landbouw. In het laatste bericht vroegen we ons af welke landbouwsystemen het best zijn voorbereid op de klimaatverandering.

Hulpbronnenefficiëntie

Met de steeds schaarser wordende hulpbronnen in onze consumptiegedreven wereld, wordt het steeds belangrijker om hulpbronnen verstandig te gebruiken. Om duurzaam te zijn, moeten hulpbronnen hernieuwbaar zijn en op de meest efficiënte manier worden gebruikt.

Ook in de landbouw worden veel hulpbronnen gebruikt: natuurlijke en synthetische.

Een belangrijke hulpbron in de landbouw zijn meststoffen, met name stikstofhoudende meststoffen. De conventionele landbouw is afhankelijk van een grote toevoer van synthetische stikstof. Deze meststoffen worden geproduceerd met behulp van fossiele brandstoffen via het zogenaamde Haber-Bosch-proces. In wezen betekent dit dat de conventionele landbouw sterk afhankelijk is van een niet-hernieuwbare en eindige energiebron voor het telen van zijn gewassen. De biologische landbouw maakt geen gebruik van synthetische meststoffen.

Wat de biologische landbouw daarentegen beoogt, zijn gesloten voedingsstoffencycli.

Nabootsing van de natuur

Op de keper beschouwd, zouden gesloten voedingsstoffencycli er als volgt uitzien:

Afbeelding: overgenomen van USDA NRCS & NSTA (2010) met IAN/UMCES-symbolen

Alle natuurlijke hulpbronnen, alle voedingsstoffen die van de boerderij worden afgenomen als voedsel dat aan de consument wordt verkocht, moeten uiteindelijk weer naar de boerderij worden teruggebracht. Zo werkt de natuur: er wordt nooit iets verspild!

Wanneer de mensen het voorbeeld van de natuur niet volgden, begonnen er problemen te ontstaan. Bijvoorbeeld door stikstofuitspoeling als gevolg van het overmatige gebruik van kunstmest, dat onze wateren vergiftigt, zoals ik in deel 1 van deze serie heb uitgelegd. Of door onze afhankelijkheid van eindige hulpbronnen, zoals fossiele brandstoffen en minerale fosfor, om ons voedsel te verbouwen!

Een andere meststof waar de conventionele landbouw afhankelijk van is, is fosfor, een essentieel element voor de groei van planten. In de afgelopen decennia hebben we fosfor gedolven voor kunstmest, maar deze mijnen zullen uiteindelijk uitgeput raken. Wetenschappers voorspellen dat “bij het huidige consumptieniveau de bekende fosforreserves over ongeveer 80 jaar uitgeput zullen zijn, maar de consumptie zal niet op het huidige niveau blijven.”

Dat is een heel grimmig scenario, maar als we de principes van de natuur zouden volgen, zou het niet zo hoeven te zijn!

Wat doen biologische boeren?

Biologische boeren gebruiken biologische meststoffen: dierlijke mest en compost in plaats van kunstmest. Conventionele boeren gebruiken ook deels organische meststoffen, maar daarnaast synthetische meststoffen.

Zonder het gebruik van kunstmest kunnen biologische boeren nooit het opbrengstniveau halen dat de conventionele landbouw haalt. In de conventionele landbouw is de opbrengst gemiddeld 25% hoger.

De vraag is nu, welk systeem is efficiënter wat betreft het gebruik van stikstof en energie, twee belangrijke hulpbronnen in de landbouw? Om die vraag te beantwoorden, kijken we opnieuw naar cijfers uit een recente wetenschappelijke studie*.

Wat de inputs (= bijvoorbeeld kunstmest) van zowel stikstof als energie betreft, deze zijn veel lager in de biologische landbouw. Logisch, want biologische landbouwers gebruiken niet de energie-intensieve synthetische stikstofmeststoffen. Bijgevolg, als gevolg van lagere opbrengsten, de stikstof en energie-output (=geoogste gewassen) waren ook lager in de biologische landbouw.

De hamvraag is: wat is het verschil tussen input en output? Of, met andere woorden, is er iets verspild in het proces? Idealiter zou het verschil tussen input en output nul zijn: je haalt evenveel stikstof van het veld als je er eerder in hebt gestopt, zodat er niets wordt verspild en er niets naar het grondwater wordt gespoeld. Grondwaterverontreiniging met een teveel aan stikstof is vaak een probleem dat zowel het milieu &als onze gezondheid schaadt, en bovendien is het zeer inefficiënt.

Concluderend kan worden gesteld dat het verschil tussen input en output bij de biologische varianten aanzienlijk kleiner was (40 tot 70%). Dit betekent dat stikstof en energie in de biologische landbouw efficiënter worden gebruikt dan in de conventionele landbouw. En biologische landbouwbedrijven zijn nog efficiënter als je het bekijkt vanuit een langetermijnperspectief. Stikstof uit biologische mest wordt opgeslagen in de bodem en komt langzamer vrij. Dit zorgt ervoor dat stikstof niet zo snel weglekt naar het grondwater en dat planten de stikstof krijgen die ze nodig hebben op de lange termijn, uit een gezonde bodem**, in plaats van op de korte termijn uit snel aankomende, snel weggaande kunstmest.

Welke schaal is in de studie toegepast?

Dit is een belangrijke vraag. In de studie werd de schaal per oppervlakte toegepast, wat betekent dat de input/outputbalansen werden gemeten per oppervlakte landbouwgrond, en niet per kilo of ton produkt. Wanneer de schaal per eenheid wordt toegepast, kan conventionele landbouw hulpbronnenefficiënter zijn omdat de opbrengsten hoger zijn.

De discussie hierover lijkt sterk op de discussie die we hadden in het artikel over klimaatbescherming, dus kijk eens naar het cruciale punt dat ik daar maakte. Maar kort gezegd moeten we ons afvragen: wat is het nut van een “efficiënt” landbouwsysteem als het voortbouwt op niet-hernieuwbare hulpbronnen die we over enkele decennia niet meer hebben? Dat is op zich niet duurzaam.

De hulpbronnen op deze planeet zijn beperkt. We moeten ze goed gebruiken!
Foto door Luca Bravo op Unsplash

Een hoopvol vooruitzicht

Samenvattend kunnen we stellen dat de stikstof- en energie-efficiëntie beter is onder biologisch beheer. Maar het feit dat de input/output-balans zelfs in de biologische landbouw niet nul is, toont aan dat er nog veel werk moet worden verzet om de efficiëntie van de landbouw te verbeteren. Met andere woorden, dat ideaalbeeld van gesloten voedingsstoffencycli dat ik in het begin schetste, is vaak nog niet reëel.

Zelfs als je alleen dierlijke mest en compost zou gebruiken om je gewassen te bemesten, zou je nog steeds niet alle nutriënten die je met de oogst uit het systeem hebt gehaald, weer terug kunnen krijgen. Wat ontbreekt er, zelfs in de biologische landbouw?

De nutriëntenkringlopen sluiten

a) Restjes van het voedsel dat we hebben gekocht (zoals schillen, bladeren, fruitpitten enz.) worden niet altijd gecomposteerd. In plaats daarvan belanden ze vaak op stortplaatsen in plaats van terug op de boerderij! Daarom moet al ons organisch afval apart worden ingezameld en gecomposteerd.

b) Wanneer we het voedsel dat we eten verteren, scheiden we onvermijdelijk een deel van de voedingsstoffen uit die we niet konden gebruiken. Om werkelijk een gesloten nutriëntenkringloop te hebben, zouden menselijke urine en uitwerpselen opnieuw moeten worden opgenomen als organische meststoffen (uiteraard met eerder gedode ziekteverwekkers). Helaas staat de EU-regelgeving het gebruik van zuiveringsslib op biologische landbouwbedrijven niet toe. Dit zal in de toekomst moeten veranderen, vooral met het oog op onze slinkende fosforreserves die momenteel worden verspild aan rioolwater!

Niettemin is biologisch duidelijk de milieuvriendelijkere manier van landbouw bedrijven in vergelijking met conventionele landbouw. Hopelijk kunnen we binnenkort alle voedingsstoffencycli sluiten en nog efficiënter en meer in harmonie met de natuur landbouw bedrijven. Laten we tot die tijd zo veel mogelijk kiezen voor biologisch geproduceerd voedsel.

Deel 7 van deze serie zal onderzoeken of het gangbare idee dat dieren “gelukkiger” en gezonder zijn op biologische boerderijen echt waar is of niet.

In deze blogpost onderzoek ik waarom we een tekort aan fosfor en andere essentiële meststoffen hebben, hoe het ontwerp van de natuur van bemesting eruitziet en hoe we door eenvoudige, alledaagse handelingen terug kunnen komen bij die oorspronkelijke blauwdruk. Blijf op de hoogte om meer te weten te komen!

*Sanders J, Hess J (eds) (2019) Leistungen des ökologischen Landbaus für Umwelt und Gesellschaft . Braunschweig: Johann Heinrich von Thünen-Institut, 364 p, Thünen Rep 65, DOI:10.3220/REP1547040572000

*organische mest bevordert de bodemvruchtbaarheid in het algemeen

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.